Anna Maria Wesołowska: lepiej zapobiegać niż sądzić

Znana z wieloletniej pracy w wymiarze sprawiedliwości, ekspertka od przestępczości zorganizowanej, ceniona specjalistka w zakresie prawa i działań profilaktycznych na rzecz dzieci i młodzieży – sędzia Anna Maria Wesołowska ponownie przyjechała do Buku. 29 kwietnia br. spotkała się z uczniami, nauczycielami i dyrektorkami placówek oświatowych, pracownikami pomocy społecznej, kuratorami, władzami gminy oraz rodzicami i mieszkańcami.

W ubiegłym roku wizyta tak cenionego gościa cieszyła się ogromnym zainteresowaniem i dlatego po raz kolejny postanowiliśmy zaprosić Panią Sędzię, która swoje szkolenia prowadzi w formule aktywnej prelekcji – porusza istotne problemy, przytacza różne przykłady z sali sądowej, a w trakcie szkolenia można też zadawać pytania i dyskutować. Tak też było i tym razem. Podczas cyklu spotkań dominowała tematyka dotycząca edukacji prawnej, odpowiedzialności prawnej nieletnich, przeciwdziałania przemocy, uzależnień, ryzykownych zachowań, hejtu.

Spotkania z uczniami

Anna Maria Wesołowska swoją wizytę rozpoczęła od spotkań z uczniami gminnych szkół podstawowych, które odbyły się w Kinie „Wielkopolanin”. Gościa i wszystkich zebranych powitała Agnieszka Słaby, dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Buku wraz z Anną Wąsowicz z Urzędu MiG Buk: – Tematem przewodnim jest przemoc, szczególnie ta rówieśnicza. Chcemy pomóc uczniom, aby wiedzieli, kiedy zaczyna się przemoc, jak na nią reagować i gdzie szukać pomocy.

Pani Sędzia mówiła o odpowiedzialności karnej młodzieży, zwracała uwagę na to, jak ważne są podejmowane decyzje i jakie konsekwencje mogą nieść codzienne wybory. – Profilaktyką dzieci i młodzieży zajmuję się od 25 lat, bo nie mogłam pogodzić się z tym, że młodzi ludzie zamiast w ławkach szkolnych zasiadają w ławach osadzonych w areszcie – powiedziała.

Mowa była o bezpieczeństwie młodzieży, a także zagrożeniach jakie niesie za sobą nieprzestrzeganie prawa i konsekwencje jakie mogą za to grozić. Poruszano tematy przemocy pomiędzy rówieśnikami, które jest coraz częściej zauważalne w środowisku szkolnym, takie jak wyśmiewanie, nękanie, hejt, kopanie, bicie, a także niszczenie mienia w szkole czy rozbój. Pani Sędzia przyczyny tego upatruje w zacierających się u młodzieży granicach między tym, co jest dobre, a co złe; także w braku czasu ze strony rodziców dla swoich dzieci i zrozumienia ich potrzeb. Bogato ilustrując przykładami zaczerpniętymi z wieloletniej pracy sędziowskiej, przedstawiała też dramatyczne konsekwencje łamania prawa przez młodych ludzi.

Anna Maria Wesołowska podkreśliła, jak ogromne znaczenie w codziennym życiu ma motywacja, wsparcie oraz edukacja prawna – zarówno dzieci, jak i dorosłych. Zaproponowała różnorodne rozwiązania, jakie uczniowie mogą zastosować w swoich szkołach – między innymi „kąciki prawne” czy „skrzynki korczakowskie”. Mają one służyć temu, aby anonimowo poprzez zostawianie kartek z zapisywanymi informacjami, prośbami, wnioskami – sygnalizować wszelkie nieprawidłowości i codzienne problemy. Zachęcała, aby te działania podejmować i to nie za tydzień czy dwa – ale od razu, a efektami tych prac się z nią podzielić.

Wiele uwagi poświęcono też uzależnieniu dzieci i młodzieży od telefonów komórkowych, które niesie ze sobą wiele niebezpieczeństw. Nie należy z nich korzystać w szkole – od razu przy wejściu zostawić je w specjalnie do tego przygotowanej skrzynki i odbierać po lekcjach. Nasz gość zachęcał do zrobienia sobie detoksu od telefonu, chociaż na jeden dzień i przyjrzeniu się swoim emocjom w tej sytuacji. Tym bardziej, że jeszcze kilka lat temu młodzież jakoś sobie radziła z brakiem kontaktu z telefonem, a teraz obserwuje się typowe objawy odstawienia – podobne do tych, jakie zauważalne są u uzależnionych od alkoholu czy narkotyków.

Uczniowie byli bardzo aktywni podczas zajęć – chętnie zadawali pytania, też wyrażali swoje opinie i dzielili się różnymi doświadczeniami, które często są trudne i wymagają niezbędnej interwencji.

Skuteczna profilaktyka lokalna 

Kolejnym punktem wizyty było spotkanie z władzami gminy, radnymi, pracownikami Ośrodka Pomocy Społecznej, Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Zespołu Interdyscyplinarnego, kuratorami, dyrektorami i nauczycielami gminnych szkół, dyrektorami przedszkoli, które odbyło się w Kawiarni „Stopklatka”. Poruszane były między innymi ważne kwestie istotne dla naszej gminy dotyczące niepokojących sygnałów związanych z niebezpiecznymi sytuacjami – przemocą rówieśniczą, do której dochodzi wśród uczniów. Zauważalne są też rosnące innego typu problemy wychowawcze, takie jak spożywanie alkoholu czy dostępność środków odurzających.

– Ze wszystkich stron dochodzą do mnie sygnały o atakach grupy nastolatków, które są częstsze i coraz bardziej bezkarne. Dlatego konieczne jest podjęcie zdecydowanych i natychmiastowych działań. Nie może być przyzwolenia na przemoc rówieśniczą, bo brak reakcji i pomocy ze strony dorosłych może doprowadzić do tragedii. Będąc ojcem trójki dzieci, ta tematyka jest mi szczególnie bliska. Z racji zawodowych obowiązków jestem osobą bardzo zajętą. I gdybym nie miał tak wspaniałej żony, to może odczuwałbym jakąś porażkę wychowawczą, ale jako rodzice dajemy radę i wzajemnie się uzupełniamy. Jednak z ogromnym niepokojem spoglądam na to, co dzieje się w gminie i zadaję sobie pytanie: Jak temu zapobiec? Jak pomóc naszym dzieciom? Czas powiedzieć STOP. Placówki oświatowe powinny wykorzystywać wszystkie instrumenty do podejmowania stosownych działań, a niepokojące sytuacje zgłaszać do sądów rodzinnych – by zapobiec zagrożeniu zdrowia i życia dziecka. Jeżeli szkoły nie będą reagować, to po pomoc można zgłaszać się też do Ośrodka Pomocy Społecznej – zaapelował Burmistrz MiG Buk Paweł Adam.

– Chciałabym zwrócić się do dyrektorów szkół, nauczycieli, pedagogów z propozycją, abyśmy podejmowali wspólne działania. Placówki oświatowe dysponują innymi narzędziami pracy niż OPS, ale trzeba wykorzystywać wszystkie możliwości – w pierwszej kolejności te, które są dostępne na terenie naszej gminy. Należy rozmawiać z uczniami, nauczycielami, zgłaszać sprawy na policję, do sądów rodzinnych. Trzeba mieć też świadomość, że na przykład ósmoklasista, z którym teraz są kłopoty wychowawcze, za chwilę opuści szkołę. Jednak nadal będzie tu żyć i może sprawiać jeszcze większe problemy – jako niewydolny rodzic, dorosły już przestępca, i co najgorsze, będzie miał swoich naśladowców – powiedziała Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej Agnieszka Słaby.

– Placówki oświatowe, czy też instytucje samorządowe są zobowiązane niezwłocznie powiadomić sąd rodzinny lub policję, gdy nieletni dopuści się czynu karalnego. Na przykład w sytuacjach, gdy wykazuje przejawy demoralizacji i używa przemocy w stosunku do innych dzieci i młodzieży, niszczy mienie szkolne. Niestety, ale pogłębiają się zaniedbania ze strony rodziców, którzy z reguły nie mają czasu dla swoich dzieci i nie starają się ich zrozumieć. Do tego często z dużą niechęcią odnoszą się do kontaktów ze szkołą, w szczególności, gdy dyrekcja lub nauczyciele próbują sygnalizować im problemy, których nie dostrzegają lub nie chcą zauważyć u swoich dzieci – podkreślała Pani Sędzia.

Podjęto też inne tematy, takie jak odpowiedzialność prawna dzieci i młodzieży, znaczenie wczesnej profilaktyki w budowaniu bezpiecznej szkoły i świadomej rodziny, rola edukacji prawnej (na przykład kąciki prawne, symulacje rozpraw sądowych, lekcje wychowawcze w sądzie), nowe zagrożenia (zbyt wczesna inicjacja seksualna, cyberprzemoc, pornografia, narkotyki, e-papierosy, anoreksja), stosowanie środków wychowawczych wobec ucznia naruszającego prawo w szkole, różne formy przemocy wobec dziecka (zaniedbania ze strony rodziców, wykorzystywanie dziecka w konflikcie rozwodowym).

Rozmowy z mieszkańcami

Zaproszenie do udziału w otwartym spotkaniu w Sali Miejskiej spotkało się z odzewem ze strony mieszkańców, choć niewielkim ze strony rodziców, nad czym należy ubolewać. Dominowali seniorzy, którym jak widać leży na sercu dobro wnuków.

Anna Maria Wesołowska podzieliła się swoimi uwagami ze spotkań z uczniami, którzy są bardzo aktywni, fajni, wrażliwi, mają sporą wiedzę. – Widać, że uczniowie są zaopiekowani, co znaczy, że placówki i instytucje: Urząd Miasta i Gminy, Ośrodek Pomocy Społecznej, szkoły starają się podejmować działania profilaktyczne, które mają pomóc uczniom i dzieciom w rozwiązywaniu ich problemów. Jednak niezbędna jest współpraca pomiędzy wszystkimi jednostkami i rodzicami – powiedziała.

Pani Sędzia poruszała ważne tematy dotyczące bezpieczeństwa rodzinnego, ochrony dzieci, współczesnych zagrożeń. Z niepokojem mówiła, że z jej rozmów z młodzieżą i prowadzonych badań wynika, że kiedyś autorytetem dla młodego pokolenia byli rodzice, a teraz są ludzie wykreowani przez internet. Choć nadal duży wpływ mają babcie i dziadkowie, którzy są ważnymi osobami w ich życiu.

O tym jak bardzo zmieniła się rodzina najlepiej świadczą rysunki przedszkolaków, które przedstawiają ich marzenia i potrzeby – mieliśmy okazję zobaczyć je podczas spotkania. Dzieci chcą, aby rodzice się nie kłócili, nie używali wulgaryzmów, nie pili alkoholu, nie palili papierosów, nie bili ich, nie siedzieli cały czas „w telefonie”, mieli dla nich więcej czasu. Marzenia młodzieży są już trochę inne – by rodzice ciągle ich nie oceniali, nie porównywali do innych, nie używali przemocy fizycznej. Do tego dochodzą lęki związane z zagrożeniem wojną czy kataklizmami pogodowymi.

Omawiając przykładowe sytuacje i przepisy prawa, Anna Maria Wesołowska powoływała się na własne doświadczenia z sali rozpraw, podkreślając, że jest sędzią prawdziwym, a nie telewizyjnym. Dobrze pamiętamy telewizyjny serial paradokumentalny „Sędzia Anna Maria Wesołowska”, ale dopiero spotkania z Panią Sędzią, takie jak te w Buku, pozwalają nam tak naprawdę docenić wiedzę i ogromne doświadczenie naszego gościa. Nie zostaje nam nic innego jak wcielać w życie wielokrotnie powtarzana przez Pani Sędzię maksyma: „Prawo ma sens jak służy ludziom”.

Inicjatywa cyklu spotkań z sędzią Anną Marią Wesołowską finansowana była ze środków Programu Przeciwdziałania Przemocy Domowej oraz Ochrony Ofiar Przemocy Domowej na terenie Miasta i Gminy Buk na lata 2023-2027.